Những cú bắt tay tiên phong
Sự gắn kết giữa thời trang và ballet đã hình thành vào những năm 1930 dựa trên một hệ quy chiếu chung: cơ thể. Ở bộ môn vũ kịch có xuất xứ từ Ý, chuyển động dẻo dai và nhịp nhàng của các vũ công đóng vai trò là ngôn ngữ kể chuyện, dẫn dắt khán giả. Trong khi đó, ở địa hạt thời trang, các nhà thiết kế tạo ra hằng hà sa số phom dáng và phong cách nhằm tôn lên vẻ đẹp của cơ thể.
Khi hai bộ môn nghệ thuật này tìm thấy điểm chung, các màn bắt tay hợp tác giữa những nhà thiết kế thời trang bậc thầy với các đoàn ballet danh tiếng là điều công chúng trông đợi nhất. Một trong những sự hợp tác tạo nên cơn địa chấn ở cả hai địa hạt thời trang và khiêu vũ trong thế kỷ 20 phải kể đến là màn bắt tay giữa Coco Chanel và Sergei Diaghilev – giám đốc đoàn múa Ballets Russes. Nhà thiết kế Gabrielle Chanel đã đảm nhiệm thực hiện phục trang cho “Le train bleu” (1924), vở ballet lấy bối cảnh ở vùng French Riviera miền Đông Nam nước Pháp. Các thiết kế của Gabrielle Chanel cho vở ballet kinh điển này vô cùng táo bạo. Trong đó, chiếc áo tunic xếp nếp với những đường cắt ngắn dứt khoát là mẫu thiết kế khác biệt hoàn toàn với những gì khán giả từng nhìn thấy trên sân khấu ballet trước đó.
Sau Gabrielle Chanel, nhiều nhà thiết kế khác cũng đã dấn thân vào ánh sáng của sân khấu ballet. Alexander McQueen từng phản đối ý tưởng làm phục trang cho diễn viên múa. Ngay cả khi nhận được rất nhiều lời mời hợp tác của đoàn múa Paris Opera Ballet, ông vẫn kiên quyết từ chối vì lo lắng vị thế của thời trang cao cấp bị giảm sút. Thế nhưng đến năm 2009, Alexander McQueen đã phá lệ, đảm nhận vai trò thiết kế phục trang cho “Eonnagata” – vở kịch về nữ điệp viên khét tiếng chuyên cải trang thành nam giới, Chevalier d’Éon. Chính nhân vật sở hữu cách ăn mặc hoán đổi giữa nam và nữ này là lý do khiến Alexander McQueen đổi ý, ông cho rằng đây là một cơ hội tốt để thử thách khả năng sáng tạo của mình. Từ vở kịch đầy chất thơ này, ông đã cho ra đời những mẫu kimono xuyên thấu với phần tùng xòe rộng phủ lụa organza đầy phá cách.
Làng mốt đương đại sau đó còn chứng kiến nhiều cú bắt tay ấn tượng giữa các thương hiệu cao cấp với các đoàn múa, chẳng hạn như Issey Miyake – nhà thiết kế nổi tiếng với kỹ thuật xếp nếp origami đã tạo ra 200 bộ trang phục trình diễn tuyệt đẹp cho vở “The loss of small detail” (1991), hay Christian Lacroix – người đã gây dựng được một sự nghiệp lừng lẫy bằng việc biến các thiết kế mang đậm dấu ấn thời Phục hưng của mình thành trang phục múa ballet cho đoàn Paris Opera Ballet và đoàn American Ballet Theatre.
Hiệu ứng từ chất liệu và màu sắc
Không giống như các bộ sưu tập Ready-to-wear hay Haute Couture, phục trang biểu diễn đòi hỏi nhiều yêu cầu chuyên môn hơn. Bởi không chỉ nắm giữ nội dung của vở diễn cũng như cá tính nhân vật, phục trang còn phải giúp các vũ công thể hiện những động tác vũ đạo một cách thoải mái nhất.
Chất liệu vải là một trong hai yếu tố được các nhà thiết kế quan tâm hàng đầu khi thiết kế trang phục múa ballet. Các nhà thiết kế đã từng làm việc với đoàn New York City Ballet gồm Thom Browne, Carolina Herrera và cựu giám đốc sáng tạo của Alexander McQueen – Sarah Burton – không thường sử dụng những loại vải có tính co giãn trên đồ múa. Thay vào đó, họ chọn lụa organza để tạo hiệu ứng đẹp mắt khi các vũ công chuyển động. Bên cạnh organza, nhung là chất liệu phản ứng tốt dưới mọi luồng ánh sáng. Độ bóng sáng của nhung dưới ánh đèn sân khấu tạo cảm giác hư ảo tuyệt đẹp, giúp từng động tác của vũ công trở nên mềm mại, uyển chuyển hơn.
Yếu tố còn lại quyết định hiệu ứng sân khấu là màu sắc trang phục. Năm 1993 khi lần đầu hợp tác với đoàn ballet Birmingham Royal Ballet, NTK Jasper Conran đã làm mới chiếc đầm xòe của các vũ công bằng vải nhung. Ban đầu, ông định chọn vải màu hồng hot pink, nhưng dưới ánh sáng màu vàng hổ phách, tông màu đó chuyển thành màu nâu bùn. Do đó, ông quyết định chọn vải nhung màu tím sẫm ở phần vạt trên (bodice), còn chân váy xòe được tạo hiệu ứng loang màu tím lilac giống như những cánh hoa păng-xê.
Thiết kế trang phục trình diễn cho các vũ công ballet đã mở ra cho các nhà thiết kế góc nhìn cụ thể hơn về những chuyển động của cơ thể. Từ đó, họ có thể đem sự uyển chuyển, mềm mại nhưng đầy mạnh mẽ, dứt khoát của vũ đạo vào các bộ sưu tập thời trang Ready-to-wear và Haute Couture, khai sinh ra phong cách Balletcore thống trị làng mốt thời gian qua.
Mối duyên với ballet
Mối duyên giữa Van Cleef & Arpels và nghệ thuật khiêu vũ bắt đầu vào những năm 1920 ở Paris. Louis Arpels, người có niềm say mê lớn dành cho loại hình múa ballet, thường đưa cháu trai Claude Arpels đến nhà hát Opéra Garnier để xem biểu diễn. Cũng từ đó, những chiếc kẹp mô tả chuyển động của vũ công ballet đã được ông tạo ra vào đầu thập niên 40 và nhanh chóng trở thành thiết kế biểu tượng của Maison.
Để làm nên những đường nét thanh thoát và chân thực nhất cho thiết kế, cơ thể của vũ công ballet được vẽ trước nhằm đảm bảo đúng tỉ lệ và độ mềm mại, sau đó mới đến phần trang phục. Van Cleef & Arpels không khắc họa một chân dung nào cụ thể. Gương mặt của các vũ công thường được cách điệu bằng vàng, một viên kim cương giác cắt hình hoa hồng hoặc nạm từ nhiều viên kim cương nhỏ. Nhờ vậy, khi chiêm ngưỡng các mô-típ này, điều khiến mắt ta tập trung sẽ là chuyển động của các vũ công chứ không phải khuôn mặt của họ.
Sợi dây liên kết giữa Van Cleef & Arpels và ballet được thắt chặt hơn khi Claude Arpels và George Balanchine – biên đạo múa nổi tiếng, người đồng sáng lập đoàn New York City Ballet – trở thành cộng sự. Họ hợp tác với nhau trong vở ballet “Jewels” (1967). Vở vũ kịch này chia thành ba phần nhằm tôn vinh những nhà soạn nhạc lừng lẫy, mỗi phần được đặt tên theo một loại đá quý: nhà soạn nhạc Gabriel Fauré – “Emeralds” (ngọc lục bảo), nhà soạn nhạc Igor Stravinsky – “Rubies” (hồng ngọc), nhà soạn nhạc Pyotr Ilyich Tchaikovsky – “Diamonds” (kim cương). Năm 2007, nhân kỷ niệm 40 năm ra đời vở “Jewels”, Van Cleef & Arpels đã hợp tác với đoàn London Royal Ballet giới thiệu bộ sưu tập trang sức cao cấp mang tên “Ballet Précieux” với các thiết kế dựa trên bốn chủ đề: ballet, ngọc lục bảo, hồng ngọc và kim cương.
Đến năm 2012, nhà kim hoàn hợp tác cùng biên đạo múa Benjamin Millepied – ngôi sao tại nhà hát New York City Ballet, người sáng lập đoàn múa L.A. Dance Project và là một trong những vũ công thể hiện phần “Rubies” của vở “Jewels”. Với sự hỗ trợ của Van Cleef & Arpels, Benjamin Millepied đã tạo ra bộ ba vở ballet kinh điển, bao gồm “Reflection” (2013), “Hearts and arrows” (2014) và “On the other side” (2016). Năm 2019, BST “Romeo & Juliet” của Van Cleef & Arpels và dự án vũ đạo cùng tên của biên đạo Benjamin Millepied đã gây tiếng vang lớn trong ngành nghệ thuật.
Đưa âm nhạc vào đồng hồ trang sức
Năm 2020, Van Cleef & Arpels đã bổ sung vào BST “Poetic Complications” ba phiên bản đồng hồ Lady Arpels Ballerine Musicale. Đây là những mẫu đồng hồ kết hợp giữa chuyển động và âm nhạc, mang đến trải nghiệm thú vị cả về mặt thị giác lẫn thính giác. Tuân theo triết lý thiết kế của Maison kể từ khi thành lập vào năm 1896 đến nay, mỗi chiếc đồng hồ được tạo ra bởi kỹ nghệ chế tác thủ công điêu luyện của các bậc thầy kim hoàn làm việc tại ngôi nhà Van Cleef & Arpels.
Lấy cảm hứng từ ba phần của vở ballet “Jewels”, nhà kim hoàn Pháp đã tái hiện điệu múa tuyệt đẹp của các vũ công bằng kỹ thuật điêu khắc kim loại, đính đá quý, sơn mài và cơ chế chuyển động mượt mà. Bối cảnh sân khấu của nhà hát Opéra Garnier (Paris), Marinsky (St Petersburg) và Lincoln Center (New York) được tái hiện trong khung vỏ bằng vàng trắng. Mặt số đồng hồ nạm kim cương, mô phỏng những chiếc đèn chùm khổng lồ soi rọi bước nhảy của các diễn viên múa. Những bức màn nhung được chạm khắc tỉ mỉ, tạo thành bức tranh thu nhỏ về màn trình diễn ballet nổi tiếng mọi thời đại.
Thử thách thật sự nằm ở việc thu nhỏ bộ nhạc cụ và đưa nó vào bộ máy tinh vi của Lady Arpels Ballerine Musicale. Đồng hồ âm nhạc thường có hai loại: carillon và hộp nhạc. Nếu chỉ sử dụng một trong hai loại thì cơ chế chơi nhạc trên mẫu đồng hồ này cũng giống như đánh piano bằng một tay. Suốt hơn 10 năm, Van Cleef & Arpels đã tìm cách kết hợp cả carillon và hộp nhạc vào cùng một bộ chuyển động để cho ra đời mẫu đồng hồ có thể chơi bản “Capriccio for Piano and Ochestra” của Stravinsky với hơn 92 nốt, trong đó có 69 nốt được chơi bằng hộp nhạc và 23 nốt do carillon thực hiện. Ông Nicolas Bos, chủ tịch kiêm giám đốc điều hành của Van Cleef & Arpels, đã chia sẻ đầy tự hào: “Đây là lần đầu tiên carillon và hộp nhạc được kết hợp trên đồng hồ đeo tay”.
Để đưa âm thanh qua lớp vỏ đồng hồ mà không ảnh hưởng đến chất lượng, các thợ kim hoàn của Van Cleef & Arpels đã phải làm việc sát sao với các nhà chế tác đồng hồ, thợ chế tạo vỏ, nhà soạn nhạc và người làm nhạc cụ trong gần 3 năm. Cuối cùng, một chiếc hộp kín được đặt vào trong một chiếc hộp khác có khoảng trống ở phía sau để tạo ra buồng cộng hưởng giúp khuếch đại âm thanh. Ngoài ra, dòng đồng hồ này còn có hệ thống các đường dẫn khí nhỏ, cho phép âm nhạc truyền qua đá quý và lớp vỏ một cách dễ dàng.
Hiện thân của tự do
Tình yêu dành cho nghệ thuật ballet của Maria Grazia Chiuri đã bắt đầu từ ngày nhỏ, khi cô xem vở “A midsummer night’s dream”. Nữ nhà thiết kế người Ý chia sẻ rằng: “Ballet là hiện thân của sự tự do. Chuyển động của các vũ công trên sân khấu vô cùng tự nhiên. Tôi yêu tất cả những điều đó”.
Tình yêu đó đã phát triển thành nguồn cảm hứng sáng tạo. Maria Grazia Chiuri không chỉ lấy ballet làm ý tưởng để thực hiện các bộ sưu tập bay bổng và tinh tế tại nhà mốt Dior, cô còn tự tay thiết kế trang phục biểu diễn cho các vũ công. Năm 2019, nữ nhà thiết kế đã hợp tác với biên đạo múa Eleonora Abbagnato thực hiện 16 phục trang múa cho vở ballet “Nuit blanche” – một trong ba buổi trình diễn tri ân nhà soạn nhạc Philip Glass tại nhà hát Teatro dell’Opera di Roma. Bám sát tinh thần của vở múa, các thiết kế của Maria Grazia hội tụ hai yếu tố: làm mới di sản thời trang thanh lịch của nhà sáng lập Christian Dior và tôn vinh chuyển động tự do của cơ thể bằng các chất liệu vải chuyên dụng trong múa ballet như len, lụa tulle.
Tất cả các thiết kế cho vở diễn được Maria Grazia Chiuri lấy cảm hứng từ Catherine Dior (em gái của Christian Dior, hay chính là Miss Dior). Mẫu chân váy xếp li bằng vải tulle đặc trưng mang dáng dấp cổ điển được điểm xuyết thêm họa tiết hoa thêu, cách xử lý tương tự cũng được áp dụng với bộ jumpsuit của nam. Maria Grazia Chiuri chia sẻ: “Tôi muốn thêu hoa nổi lên lụa tulle như cách tôi từng làm ở bộ sưu tập Haute Couture đầu tiên tại Dior. Để làm được như vậy, tôi phải tìm loại vải tulle xuyên thấu, nhẹ và co giãn tốt. Duy trì sự nhẹ nhàng và thoải mái là một thách thức lớn trong quá trình sáng tạo”.
Những sáng tạo từ ballet
Từ khi đảm nhận vai trò dẫn dắt sáng tạo tại nhà mốt Dior vào tháng 7/2016 đến nay, Maria Grazia Chiuri vẫn luôn theo đuổi thông điệp nữ quyền. Đó là tôn chỉ trong thế giới sáng tạo của nhà thiết kế sinh năm 1967 và được cô thể hiện phần lớn thông qua những chi tiết lấy cảm hứng từ ballet. Các bộ sưu tập của Dior không bao giờ thiếu vắng những thiết kế đầm lụa tulle đỏm dáng. Những chiếc đầm xếp tầng nhiều lớp, dài bồng bềnh hay chân váy ngắn xòe mềm mại đều gợi liên tưởng đến hình ảnh các vũ công thả dáng thướt tha trên mũi chân.
Cô đã mở rộng bảng màu nude trên quần tất, giày mũi cứng và đồ tập của các diễn viên múa ballet với nhiều sắc thái khác nhau, tạo độ chuyển màu hút mắt trên các bộ trang phục. Ngoài ra, bởi nude là gam màu giúp ăn gian chiều cao vô cùng hiệu quả, các bản phối màu nude theo kiểu đơn sắc (monochrome) thường xuất hiện nhiều trong các bộ sưu tập của Maria Grazia Chiuri.
Các món phụ kiện được lấy cảm hứng từ đồ múa ballet giúp hoàn thiện vẻ nữ tính, thanh lịch của các quý cô Dior. Những mẫu giày ballerina ôm gọn đôi bàn chân, đem đến cảm giác êm ái nhờ chất liệu da dê. Tại buổi giới thiệu BST Dior Xuân Hè 2019, Maria Grazia Chiuri còn bắt tay với nhà tạo mẫu tóc Guido Palau để tạo ra kiểu tóc quấn đơn giản cho các người mẫu cùng với chiếc băng đô co giãn – món đồ thường được các diễn viên múa đeo khi tập luyện và biểu diễn trên sân khấu.
Đằng sau chuyển động nhẹ nhàng, bay bổng của các vũ công là những ngày tháng tập luyện vô cùng gian khổ. Cần một tinh thần thép và sự bền bỉ phi thường để họ có thể chinh phục được những kĩ thuật múa ballet một cách chuẩn xác. Sự mềm mại mà kiên cường ấy ở ballet hoàn toàn đồng điệu với tinh thần thời trang mà Maria Grazia Chiuri theo đuổi. Ballet, hay người phụ nữ của Dior, đều mang sức mạnh của sự nữ tính.
Các món phụ kiện được lấy cảm hứng từ đồ múa ballet giúp hoàn thiện vẻ nữ tính, thanh lịch của các quý cô Dior. Những mẫu giày ballerina ôm gọn đôi bàn chân, đem đến cảm giác êm ái nhờ chất liệu da dê. Tại buổi giới thiệu BST Dior Xuân Hè 2019, Maria Grazia Chiuri còn bắt tay với nhà tạo mẫu tóc Guido Palau để tạo ra kiểu tóc quấn đơn giản cho các người mẫu cùng với chiếc băng đô co giãn – món đồ thường được các diễn viên múa đeo khi tập luyện và biểu diễn trên sân khấu.
Đằng sau chuyển động nhẹ nhàng, bay bổng của các vũ công là những ngày tháng tập luyện vô cùng gian khổ. Cần một tinh thần thép và sự bền bỉ phi thường để họ có thể chinh phục được những kĩ thuật múa ballet một cách chuẩn xác. Sự mềm mại mà kiên cường ấy ở ballet hoàn toàn đồng điệu với tinh thần thời trang mà Maria Grazia Chiuri theo đuổi. Ballet, hay người phụ nữ của Dior, đều mang sức mạnh của sự nữ tính.
Các món phụ kiện được lấy cảm hứng từ đồ múa ballet giúp hoàn thiện vẻ nữ tính, thanh lịch của các quý cô Dior. Những mẫu giày ballerina ôm gọn đôi bàn chân, đem đến cảm giác êm ái nhờ chất liệu da dê. Tại buổi giới thiệu BST Dior Xuân Hè 2019, Maria Grazia Chiuri còn bắt tay với nhà tạo mẫu tóc Guido Palau để tạo ra kiểu tóc quấn đơn giản cho các người mẫu cùng với chiếc băng đô co giãn – món đồ thường được các diễn viên múa đeo khi tập luyện và biểu diễn trên sân khấu.
Đằng sau chuyển động nhẹ nhàng, bay bổng của các vũ công là những ngày tháng tập luyện vô cùng gian khổ. Cần một tinh thần thép và sự bền bỉ phi thường để họ có thể chinh phục được những kĩ thuật múa ballet một cách chuẩn xác. Sự mềm mại mà kiên cường ấy ở ballet hoàn toàn đồng điệu với tinh thần thời trang mà Maria Grazia Chiuri theo đuổi. Ballet, hay người phụ nữ của Dior, đều mang sức mạnh của sự nữ tính.
Bài Hoàng Bảo
Thiết kế Khôi Nguyên
BẢN QUYỀN NỘI DUNG THUỘC TẠP CHÍ ĐẸP